Interesuje Cię Samorozwój?
Zapraszam na Moją stronę!




 Armia Królewska
 Armia Republiki
 Reorganizacja
 Armia Cezara
 Armia Augusta
 Rzymska Flota
 Uzbrojenie
 Pretorianie
 Poczatki Floty
 Taktyka Morska
 Sztuka Nawigacji
 Fortyfikacje
IMPERIUM RZYMSKIE

UZBROJENIE RZYMSKIEJ ARMII

Dla uzyskania pełniejszego wyobrażenia o organizacji armii rzymskiej .konieczne jest także poświęcenie nieco uwagi jej uzbrojeniu, zwłaszcza w okresie cesarstwa. Jego poznanie jest możliwe dzięki przekazom różnych autorów, źródłom ikonograficznym i zachowanym szczątkom oryginalnego rzymskiego ekwipunku żołnierskiego. Jedynym znanym opisem uzbrojenia legionisty okresu cesarstwa nie pozbawionym jednak pewnych nieścisłości w szczegółach - jest przekaz Józefa Flawiusza z drugiej połowy I wieku n.e.: ,.Żołnierze piesi noszą jako osłonę pancerze i hełmy i z obu boków mają przypasane miecze.Ten po lewej stronie jest znacznie dłuższy, bo miecz zwisający po prawej nie ma więcej jak piędź długości.RZYMSKI MIECZ - GLADIUS Doborowi żołnierze stanowiący straż wodza noszą włócznię i okrągłą tarczę, a pozostałe oddziały liniowe dzidę i tarczę podłużną - ponadto mają piłę, koszyk, łopatkę, toporek i jeszcze nóż, łańcuch oraz żywność na trzy dni. Toteż żołnierz pieszy jest niemal tak objuczony jak muł". (Bell. lud., III, 5, § 93-95). Relację tę można uzupełnić szeregiem dalszych szczegółów pochodzących także z innych dostępnych kategorii źródeł. Pozwalają one nie tylko ją wzbogacić, ale dają również możność prześledzenia rozwoju poszczególnych części rzymskiego ekwipunku wojskowego na przestrzeni wieków. Podstawowym elementem uzbrojenia ochronnego legionisty był pancerz (lorica). Ze źródeł różnego typu wiemy, że konstrukcja pancerza używanego w armii rzymskiej ulegała w ciągu wieków licznym udoskonaleniom. Do czasów Mariusza powszechnie stosowany był pancerz w kształcie napierśnika (pectorale), składający się z szeregu okrągłych i kwadratowych, 15 -20 centymetrowych, płytek brązowych przymocowanych do rzemieni. Oficerowie używali metalowych kirysów z zaznaczoną muskulaturą (thorax), których model wywodził się z kręgu kultury greckiej. Kirys taki składał się z dwóch części łączonych -rzemieniami, z których jedna osłaniała korpus od przodu., druga z tyłu. Dodatkowym elementem ochronnym były grube pasy skórzane, tzw. pteryges.. Wystawały one spod pancerza osłaniając ramiona i dół korpusu. Mimo wielu zalet kirysy nie zyskały większej popularności. Wiązało się to z ich wysoką ceną i jedną dość zasadniczą wadą - kirys był robiony ma miarę i w związku z tym mógł być używany tylko przez właściciela. Niezwykle atrakcyjny wygląd tych pancerzy oprawiał, że były one używane jeszcze w czasach cesarstwa, ale wyłącznie jako uzbrojenie paradne. Występowali w nich cesarze, wysocy dowódcy i pretorianie. W pierwszej połowie II wieku p.n.e. obok pectorale pojawił się -nowy typ pancerza - pancerz łańcuszkowy (lorica hamata). Swym kształtem przypominał on tunikę wojskową, ale był od. niej nieco krótszy i miał też krótsze rękawy. Sięgał mniej więcej do połowy ud. (Dzięki swej elastyczności był bardzo wygodny w noszeniu i w najmniejszym stopniu nie krępował swobody ruchów. Chronił skutecznie przed ciosami i pchnięciami białą bronią, a także osłabiał w znacznym stopniu siłę uderzenia pilum i włóczni. Jego waga dochodziła do 8-10 kilogramów. W czasach Augusta pancerze te zostały wzmocnione przez podwojenie ich grubości w górnej części pleców i na ramionach. RZYMSKA TARCZA - SCUTUM W tym kształcie były bardzo chętnie noszone przez kawalerzystów. Około połowy I wieku n.e. pojawiły się skrócone loricae hamatae, lżejsze od dotychczas stosowanych, gdyż ich waga została obniżona do 5-6 kilogramów. Krótsze pancerze łańcuszkowe zyskały wielką popularność, zwłaszcza w oddziałach pomocniczych. Lorica hamata była tym typem pancerza, który w armii rzymskiej był używany najdłużej, bo aż do upadku imperium. W pierwszych latach panowania Trajana legioniści i pretorianie otrzymali jeszcze inny typ pancerza, całkowicie rzymskiego pomysłu, który przez współczesnych badaczy nazywany jest lorica segmenta (jego nazwa oryginalna nie jest znana). Pancerz ten składał się z szeregu odpowiednio ukształtowanych płyt i sztab połączonych rzemieniami w sposób zapewniający żołnierzowi swobodę ruchów. Sięgał on do wysokości bioder i osłaniał ramiona oraz barki. Konstrukcja jego gwarantowała łatwość naprawy. Podobnie jak pancerz łańcuszkowy lorica segmentata skutecznie chroniła przed cięciami i pchnięciami, a przy tym była o kilka kilogramów lżejsza. Pancerze tego typu były w użyciu do początku III wieku n.e., kiedy to zostały wyparte przez pancerz łuskowy (lorica squamata). Podobnie jak dnne rodzaje wymienionych tutaj pancerzy tak i ten .znany był dużo wcześniej, zanim zaczął być powszechnie używany. Niewątpliwie do jego szerokiego wykorzystania skłoniły Rzymian doświadczenia wojen prowadzonych na Wschodzie z Partami i Sasanidami, których armie uzbrojone były w ten typ pancerza. Kształtem i wielkością przypominał on pancerz łańcuszkowy, był jednak od niego cięższy. W zależności od wielkości i grubości łusek i sposobu wykonania (łuski mogły być umocowane na płótnie, skórze lub nawet na pancerzu łańcuszkowym) pancerze łuskowe ważyły od 6 do 15 kilogramów. Z racji swej ceny były one początkowo dostępne tylko dla wysokich rangą oficerów. Z upływem czasu walory tego typu pancerza sprawiły, że był on używany przez legionistów i kawalerzystów. W armii rzymskiej nie zyskały prawie żadnej popularności ani nagolenniki, ani też specjalne zabezpieczenia rąk i szyi, chociaż były one znane już w czasach republikańskich. Bardzo szybko zrezygnowano z nich, gdyż jedynym efektem ich stosowania było tylko dodatkowe obciążenie żołnierzy. Stały się one jedynie częściami żołnierskiego stroju paradnego (głównie centurionów). Oprócz pancerza stałymi elementami składowymi uzbrojenia ochronnego każdego żołnierza były hełm i tarcza. Znanych jest kilka typów hełmów używanych w różnych okresach i przez różne formacje armii rzymskiej. Tarcza zawsze służyła przede wszystkim osłonie ciała pojedynczego żołnierza przed ciosami nieprzyjacielskiego oręża. Rzymianie byli mistrzami w posługiwaniu się tarczą i używali jej także w działaniach ofensywnych. Najpopularniejszym typem tarczy używanym przez legionistów była tarcza określana łacińskim terminem scutum. Początki jej stosowania sięgają VII wieku p.n.e. W okresie republiki i do schyłku I wieku n.e. tarcza ta miała owalny kształt z charakterystycznym wygięciem wzdłuż najdłuższej osi. Była tak wysoka, że sięgała od brody po kostki. W połowie .swej wysokości posiadała metalowe okucie wraz z uchwytem. Na zewnątrz okucie to wystawało w postaci guza kilkucentymetrowej wysokości i kilkunastocentymetrowej średnicy. Sama tarcza wykonana była z, kilku sklejonych i sprasowanych warstw odpowiednio wymodelowanych deseczek. Powierzchnię jej obciągano płótnem, na które nakładano jeszcze warstwę grubej skóry. Krawędzie tarczy wzmacniano metalowym okuciem. W czasie marszu tarczę zabezpieczano pokrowcem chroniącym ją przed nadmiernym wysuszeniem bądź namoknięciem. Kształt scutum i jego wielkość zapewniały dobrą ochronę nie tylko przed ciosami białej broni, ale i przed strzałami z łuku. Przebić je były w stanie tylko pociski wyrzucane z machin miotających, bądź pilum. Jednakże nawet w takich przypadkach obrażenia odniesione przez żołnierza mogły okazać się niewielkie, gdyż w warunkach bojowych tarcza była trzymana w pewnej odległości od ciała. W ciągu I wieku n.e. kształt scutum uległ zmianom. RZYMSKA ZBROJA - LORICA HAMATA Tarcza została skrócona, wyrównano dolną i górną jej krawędź i dzięki tym zabiegom zmniejszono jej ciężar. Od połowy I wieku n.e. zaczęto używać także scutum prostokątnego i w tej formie przetrwało ono aż do początku III wieku n.e., kiedy to powrócono do stosowania tarcz owalnych. Zewnętrzna strona była ipokrywana różnego rodzaju symbolami i wyobrażeniami, które 'miały charakter identyfikacyjny. Poza legionami scutum używane było tylko w niektórych oddziałach pomocniczych, co znajdowało wyraz w ich oficjalnych nazwach - oddziały takie nosiły przydomek scutata. Auxilia posługiwały się zazwyczaj tarczami znacznie mniejszymi i lżejszymi. Do najbardziej popu- należała mała, okrągła tarcza typu parana, która w okresie cesarstwa były używana we wszystkich oddziałach jazdy. Posługiwały się nią także niektóre .grupy legionistów - żołnierze noszący znaki wojskowe (aquiliferi, signiferi) i trębacze. Lekka parma była dla nich wygodna, gdyż zarzucona na plecy nie obciążała ich zbytnio, ani nie krępowała ruchów. Podstawę uzbrojenia zaczepnego każdego legionisty i piechura służącego w auxilia stanowił miecz (gladius). Typ miecza używany w armii rzymskiej został zapożyczony od Celtiberów, z którymi Rzymianie zetknęli się w czasie drugiej wojny punickiej w trakcie walk w Hiszpanii. Podobnie jak inne elementy uzbrojenia używanego w armii rzymskiej, także ten miecz ulegał modyfikacjom. Z doby cesarstwa znane są jego dwie najbardziej rozpowszechnione odmiany: a) cięższa, używana za panowania pierwszych cesarzy z dynastii julijsko-klaudyjiskiej, i b) lżejsza, która pojawiła się ok. połowy I wieku n.e. i była stosowana do schyłku II wieku n.e. Różnice między obu tymi odmianami zaznaczały się nie tylko w wadze i(a) 1,2-1,6 kg, b) ok. 1 kg), długości ostrza (a) 50-56 cm, b) 45- 55 om), jego szerokości a) 8-9 cm, b) 5-6 cm), ale i w budowie. Lżejszą odmianę miecza, dzięki prostszej konstrukcji było łatwiej produkować masowo. Gladius, znakomicie sprawdzający się w walce wręcz, był nieprzydatny w uzbrojeniu jazdy, dlatego też otrzymała ona inny rodzaj miecza zwany spatha, dłuższy o 15-20 cm. Ten właśnie typ miecza stał się w III wieku n.e. także podstawą uzbrojenia rzymskiej piechoty. Pewną charakterystyczną osobliwością, którą potwierdzają źródła ikonograficzne, było noszenie miecza po prawej stronie ciała, a nie jak to błędnie podaje w swym opasie Józef Fławiusz - po lewej. Taka jego pozycja podyktowana była względami praktycznymi - w lewej ręce legionista trzymał tarczę i umieszczenie miecza z tej samej strony w dość istotny sposób ograniczyłoby iswobodę jego ruchów. Do lewego boku był przytroczony jedynie krótki sztylet o szerokim ostrzu (pugio). Do walki na odległość służyło legionistom pilum. Pochodzenie tej broni nie jest do końca wyjaśnione; przypuszcza się, że została ona zapożyczona od Etrusków (niektórzy badacze twierdzą, że pochodzi ,od Samnitów lub Celtiberów). W armii rzymskiej pilum na szerszą skalę było stosowane już od II wieku p.n.e., równolegle z włócznią innego typu zwaną hasta. Z przekazu Polibiusza wiadomo., że legioniści uzbrojeni byli już wówczas w dwa pila - jedno lżejsze, drugie cięższe. Sama koncepcja pilum jako broni miotanej pozostała niezmieniona przez cały okres jego używania.

bibliografia:
www.rapax.republika.pl